Nadchodzi wielka reforma ETS: Co musisz wiedzieć o przyszłości unijnego handlu emisjami
Trzy litery – ETS (Emissions Trading System) – zdominują w najbliższym czasie debaty polityczne i gospodarcze w Unii Europejskiej. W najbliższy piątek Komisja Europejska przedstawi strategiczny plan reformy swojego najważniejszego narzędzia do walki z globalnym ociepleniem. Propozycja ta rozpocznie wielomiesięczne negocjacje, którym towarzyszyć będzie silny lobbing ze strony przemysłu i organizacji ekologicznych.
Unijny system handlu uprawnieniami do emisji działa na zasadzie cap-and-trade (limit i handel). Ustala on pułap emisji gazów cieplarnianych, który co roku jest obniżany, a firmy muszą posiadać płatne pozwolenia na każdą tonę wyemitowanego CO2. Obecna cena oscyluje wokół 80 euro za certyfikat. Od swojego debiutu w 2005 roku mechanizm ten pozwolił zredukować emisje w UE o miliard ton. Aktualne przepisy określają jednak zasady tylko do 2030 roku – nowa propozycja ma dostosować ETS do kolejnej dekady, z myślą o osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 roku.
Oto 5 kluczowych filarów nadchodzącej batalii legislacyjnej:
Kto zostanie objęty systemem?
Obecnie ETS obejmuje około 10 000 energochłonnych zakładów (hut, elektrowni) oraz lotnictwo i żeglugę wewnątrzunijną, co stanowi około połowy emisji w UE.
Co się zmieni: Komisja rozważa rozszerzenie systemu o spalarnie odpadów oraz wszystkie loty międzynarodowe startujące z Europy. Objęcie restrykcjami lotów transatlantyckich może jednak wywołać poważny konflikt handlowy m.in. ze Stanami Zjednoczonymi.
Tempo redukcji (Wskaźnik LRF)
Do 2030 roku celem jest zmniejszenie emisji w sektorach objętych ETS o 62% w porównaniu z rokiem 2005. Decyduje o tym tzw. Liniowy Wskaźnik Redukcji (LRF), który określa, jak szybko kurczy się pula dostępnych na rynku pozwoleń. przy obecnym tempie limit spadłby do zera już w 2039 roku, co zmusiłoby przemysł do natychmiastowego przejścia na czystą energię. Ponieważ jest to nierealne, Bruksela musi skorygować ten wskaźnik – zbyt mała zmiana uderzy w przemysł, zbyt duża wywoła zarzuty o rezygnację z ambicji klimatycznych.
Stabilizacja cen i nowe certyfikaty
Zbyt niska cena uprawnień nie motywuje do zmian, a zbyt wysoka generuje koszty przerzucane na konsumentów. Głównym narzędziem kontroli cen jest Rezerwa Stabilności Rynkowej (MSR), która ściąga nadwyżki pozwoleń lub uwalnia je w razie ich braku.
Nowość na stole: Unia debatuje nad wprowadzeniem do systemu certyfikatów usuwania dwutlenku węgla (opartych na technologiach wychwytu CO2) oraz międzynarodowych kredytów węglowych. O ile krajowy wychwyt cieszy się poparciem, o tyle zagraniczne kredyty budzą opór, gdyż w przeszłości doprowadziły do załamania cen na rynku ETS.
Koniec darmowych pozwoleń
Aby zapobiec ucieczce przemysłu poza UE (tzw. carbon leakage), wiele fabryk otrzymuje obecnie część puli uprawnień bezpłatnie. Jednak w związku z wdrażaniem unijnego podatku węglowego (CBAM), sektory takie jak hutnictwo, przemysł cementowy, aluminiowy czy nawozowy będą stopniowo tracić darmowe pule aż do całkowitego ich wygaszenia w 2034 roku. Biznes domaga się utrzymania wsparcia, natomiast ekolodzy alarmują, że darmowe limity osłabiają skuteczność systemu.
Gdzie trafią miliardy euro?
ETS to gigantyczne źródło dochodu – od 2013 roku aukcje uprawnień przyniosły 265 miliardów euro.
Podział środków: 75% trafia do budżetów państw członkowskich z obowiązkiem przeznaczenia ich na cele klimatyczne. Reszta zasila Fundusz Modernizacyjny oraz Fundusz Innowacyjny. Komisja Europejska chce, aby większa część tych pieniędzy wracała bezpośrednio do przemysłu na sfinansowanie transformacji, czemu rządy krajowe mogą się sprzeciwiać, nie chcąc tracić kontroli nad gotówką.
