Posiedzenia komisji ds. rolnictwa (AGRI) w Parlamencie Europejskim zdominował gorący spór o kształt Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2028–2034. Propozycje Komisji Europejskiej (KE), zakładające cięcia budżetowe i likwidację drugiego filaru, spotkały się ze stanowczym oporem środowisk rolniczych, polityków oraz unijnych organów doradczych.
Miażdżąca krytyka ze strony EKES-u
Głównym punktem zapalnym okazała się niedawna opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES) – unijnego organu zrzeszającego m.in. pracodawców, związkowców i rolników. Dokument w całości odrzuca wizję zarysowaną przez KE. Joe Healy, sprawozdawca Komitetu, wprost zarzucił Komisji brak jakiegokolwiek długoterminowego kierunku i celu, co stanowi negatywny ewenement na tle poprzednich reform WPR.
Główne obawy Komitetu koncentrują się wokół dwóch kwestii:
- Zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego: EKES alarmuje o drastycznych cięciach. Spadek budżetu rolniczego o 20% nominalnie przy obecnej inflacji może oznaczać realne cięcia rzędu nawet 40%. Tymczasem prognozy wskazują, że do 2050 roku światowe zapotrzebowanie na żywność wzrośnie o 70%, podczas gdy globalnie tracimy 12 milionów hektarów gruntów rolnych rocznie.
- Demontaż sprawdzonego systemu: Komitet stanowczo sprzeciwia się pomysłowi zlikwidowania dwufilarowego modelu WPR i wrzucenia wszystkich unijnych środków do „wspólnego worka”. W raporcie nazwano to „renacjonalizacją polityki rolnej” i zwiastunem biurokratycznego koszmaru, domagając się ochrony środków na rozwój obszarów wiejskich przed konkurencją z projektami infrastrukturalnymi.
Sprawiedliwy podział dopłat
Kto powinien otrzymywać unijne wsparcie? EKES stawia sprawę jasno: pieniądze muszą trafiać wyłącznie do aktywnych zawodowo rolników, którzy faktycznie produkują żywność, a nie do właścicieli ziemskich traktujących subwencje jako pasywny dochód.
Komitet domaga się również:
- Większych zachęt dla młodych rolników i kobiet na wsi.
- Porzucenia planów dyskryminowania starszych gospodarzy. Zamiast proponowanego przez KE odbierania dopłat rolnikom, którzy osiągnęli wiek emerytalny, EKES postuluje stworzenie mechanizmów finansowych ułatwiających bezbolesne, międzypokoleniowe przekazywanie ziemi.
Trzy scenariusze dla europejskiego rolnictwa
Dokument EKES analizuje trzy możliwe warianty przyszłości:
- Brak WPR: Oznaczałby załamanie eksportu, wzrost uzależnienia od importu i droższą żywność. Pracę straciłoby 250 tys. osób. Paradoksalnie, uderzyłoby to również w klimat – emisje w UE spadłyby, ale globalnie (z powodu przeniesienia produkcji) wzrosłyby o 8 mln ton CO2 netto.
- Polityka oparta wyłącznie na klimacie i środowisku: Doprowadziłaby do spadku produkcji rolniczej, utraty 90 tys. miejsc pracy oraz – podobnie jak w pierwszym scenariuszu – wzrostu globalnych emisji (aż o 10 mln ton CO2 netto).
- Silna, dobrze dofinansowana WPR (Rekomendacja EKES): Model stawiający na inwestycje i produktywność. To jedyny wariant gwarantujący wzrost gospodarczy, zwiększony eksport, utrzymanie miejsc pracy i realny, globalny spadek emisji CO2 (o 9 mln ton netto).
Aby zrealizować trzeci scenariusz, EKES żąda powrotu budżetu WPR do poziomu 0,5% unijnego PKB (w 1993 r. było to 0,66%) oraz zachowania dwufilarowego modelu.
Parlament w jednym chórze: Cięcia są nie do przyjęcia
Wnioski płynące z raportu wywołały żywiołową reakcję podczas obrad komisji AGRI. Europosłowie byli wyjątkowo zgodni, że obniżanie budżetu jest absolutnie nieakceptowalne.
Ochrona budżetu: Barry Cowen (Irlandia) zasugerował twarde zablokowanie ok. 93 miliardów euro (z puli NRPP i funduszy wiejskich) wyłącznie na cele rolnicze.
Skutki dla regionów: Luke Flanagan (Lewica) ostrzegł, że cięcia uderzą nie tylko w rolników, ale w całą lokalną gospodarkę – od mechaników po fryzjerów na obszarach wiejskich.
Wymogi ekologiczne i handel: Europosłowie wyrazili obawy przed nakładaniem na rolników nowych wymogów środowiskowych bez zapewnienia odpowiedniego finansowania. Podkreślano również konieczność utrzymania zasady wzajemności – żywność z krajów trzecich (np. z krajów Mercosur) musi spełniać te same standardy produkcyjne, z którymi mierzą się europejscy gospodarze.
Obrona stanowiska przez KE
Obecni na posiedzeniu przedstawiciele Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa (DG AGRI) bronili swoich planów. Odrzucili zarzuty o renacjonalizację, wskazując na utrzymanie wspólnych celów, wskaźników i narzędzi, w tym wiążącego celu przeznaczania 43% wydatków na środowisko. KE przekonuje, że zaproponowana kwota 293,7 mld euro to tylko budżetowe „minimum”, uzupełnione o podwojoną rezerwę kryzysową i możliwość czerpania środków z innych funduszy.
Finalne decyzje dotyczące finansowania europejskiego rolnictwa na kolejną siedmiolatkę mogą zapaść jeszcze pod koniec tego roku. Jak jednak podsumowała przewodnicząca komisji, zamykając obrady: przed unijnymi decydentami stoją niezwykle trudne negocjacje, które z czasem będą stawać się tylko trudniejsze.
